Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Palenie papierosów – profilaktyka i leczenie w praktyce lekarza rodzinnego

Palenie papierosów – profilaktyka i leczenie w praktyce lekarza rodzinnegoOcena:
24.07.2012
Artur Mierzecki, Maciej Godycki Ćwirko, Barbara Wrzeciono, Magdalena Miączyńska

Wprowadzenie

Tytoń trafił do Europy w XVI wieku po wyprawach Krzysztofa Kolumba. Początkowo stosowano go w fajkach, a jego palenie w postaci papierosów rozpowszechniło się w XVIII wieku1. Nazwa nikotyny wywodzi się od nazwiska lekarza francuskiego Jeana Nicota, który zalecał ją jako lek. Nikotynę po raz pierwszy wyizolowano w 1828 roku, a jej chemiczną budowę odkryto 15 lat później2. Pierwsza praca o szkodliwości palenia napisana została przez angielskich lekarzy już w 1606 roku3.

Nikotyna działa silnie na układ nerwowy, pobudzając receptory N acetylocholinowe. W małych dawkach (do 3 mg) działa stymulująco, powodując, iż palenie papierosów może sprawiać przyjemność4. Zwiększając wydzielanie adrenaliny nikotyna powoduje m.in. zanik uczucia bólu i głodu, przyspieszenie rytmu serca i rozszerzenie źrenic. W większych dawkach powoduje trwałe zablokowanie receptorów nikotynowych w komórkach nerwowych. W składzie dymu tytoniowego zidentyfikowano blisko 4000 toksycznych związków chemicznych, spośród których 40 – to substancje kancerogenne5.

Istotnym problemem jest palenie bierne polegające na mimowolnym wdychaniu dymu tytoniowego, jeśli się przebywa w bezpośrednim otoczeniu osoby/ób palącej/ych. Palacz wdycha dym tzw. strumienia głównego średnio 20 razy przez 30 sekund z całkowitego czasu (ok. 10 min) palenia papierosa5. Należy jednak pamiętać, że powstaje dym strumienia bocznego wytwarzanego podczas 95% czasu żarzenia się papierosa. Niektóre substancje mają większe stężenie w strumieniu bocznym niż w głównym, wdychanym przez palacza. Na przykład strumień boczny zawiera 2 krotnie więcej substancji smolistych i nikotyny, 5 krotnie więcej tlenku węgla i 46 krotnie więcej amoniaku.

Dane ogólne

Profilaktyka i promocja zdrowia stanowią nadrzędne cele w pracy lekarza rodzinnego6. Wyzwanie do podjęcia działań z tego zakresu stanowi m.in. rozpowszechnienie nikotynizmu. Jest to istotny problem, gdyż w Polsce tytoń nałogowo pali 42% mężczyzn i 25% kobiet7. Od kilku lat – m.in. dzięki działalności edukacyjnej prof. W. Zatońskiego z Centrum Onkologii w Warszawie i Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce – korzystnie zmienia się w naszym społeczeństwie świadomość i wiedza na temat szkodliwości tego nałogu8,9. 85% mężczyzn i 83% kobiet palących deklaruje chęć rzucenia nałogu, często jednak okazuje się to trudne7. Prawie 50% palących Polaków, to osoby farmakologicznie uzależnione od nikotyny10. Dane z państw o silnym ruchu antytytoniowym wskazują, że w długim okresie obserwacji jedynie około 2% uzależnionych spontanicznie zaprzestaje palenia tytoniu11. W tej sytuacji kluczem do zmniejszenia częstości palenia papierosów i poprawy niekorzystnej sytuacji zdrowotnej społeczeństwa są działania lekarskie, w tym lekarzy rodzinnych. Mogą oni odegrać dużą rolę w skutecznym przeciwdziałaniu nałogowi nikotynizmu ze względu na możliwość wglądu w uwarunkowania biologiczne, psychologiczne i społeczne palenia tytoniu u swoich pacjentów5. Jest to istotne, gdyż według danych brytyjskich ponad 90% kontaktów lekarza z pacjentem, w systemie opartym na lekarzu rodzinnym, ma miejsce właśnie na poziomie podstawowej opieki zdrowotnej12.

Interwencje antytytoniowe

Lekarze rodzinni najczęściej stosują następujące formy edukacji zdrowotnej: krótką poradę podczas wizyty pacjenta (87%), ulotki w poczekalni (83%), wykłady i pogadanki (54%), kursy dla pacjentów (50%)13. Dowodzi to, że lekarze preferują szybką i skuteczną formę interwencji, co w dobie ogólnie szybkiego trybu życia jest zrozumiałe. Przykład takiej metody walki z nikotynizmem stanowi minimalna interwencja antytytoniowa (MIA). Jest to kilkuminutowa rozmowa w ramach rutynowej porady lekarskiej, która ma na celu identyfikację osoby palącej tytoń i – jeśli istnieje taka potrzeba – udzielenie jej pomocy w walce z tym nałogiem5. Sposób postępowania został opracowany przez Narodowy Instytut Raka (National Cancer Institute) w Stanach Zjednoczonych i przyjęty w formie wytycznych (A Clinical Practice Guideline for Treating Tobacco Use and Dependence) przez Amerykańskie Towarzystwo Medyczne (American Medical Association – AMA), a następnie zaakceptowany przez autorów Pierwszych Europejskich Rekomendacji WHO dotyczących leczenia uzależnienia od tytoniu14,15. Schemat oparty jest na zasadzie „5A” (akronim od ang. słów: Ask, Advise, Assess, Assist, Arrange). Do polskich warunków został zaadaptowany jako zasada „5P” (akronim od słów: Pytaj, Poradź, Przeprowadź ocenę, Pomóż, Powtarzaj)4,16.

Krok pierwszy – Pytaj (Ask) – oznacza, że lekarz powinien przy okazji każdego badania pytać pacjenta, czy pali tytoń i ustalić, jakie jest jego podejście do palenia papierosów. Pomocny w tym może być model „etapów zmian” Prochaski i DiClemente4. W przypadku, gdy pacjent pali papierosy, lekarz powinien zapytać go przede wszystkim o liczbę wypalanych sztuk dziennie i kiedy po przebudzeniu zapala pierwszego papierosa (test Fagerströma), a następnie – czy chce przestać palić, jaka jest jego motywacja do zerwania z nałogiem i czy podejmował już tego próby (test Schneider)5. Model „etapów zmian” oraz obydwa pozostałe testy mogą być wypełnione przez pielęgniarkę rodzinną lub innego członka zespołu praktyki lekarza rodzinnego. AMA zaleca ponadto ustanowienie takiego wzoru dokumentacji medycznej, aby – obok podstawowych parametrów, jak ciśnienie tętnicze, tętno, temperatura, masa ciała – można było odnotować „status nikotynowy” pacjenta4. Zaleca się także zaznaczanie, czy pacjent aktualnie pali papierosy, rzucił palenie, czy też nie palił nigdy4.

Krok drugi – Poradź (Advise) – oznacza, że lekarz powinien poradzić pacjentowi palącemu papierosy, aby przestał palić5. Zaleca się, aby zrobić to w sposób możliwie najprostszy, jednakże autorytatywny, powołując się na stan zdrowia pacjenta i autorytet własny lekarza5,14. Porada powinna odnosić się bezpośrednio do osoby pacjenta, odwołując się do ważnych dla niego osobiście powodów zerwania z nałogiem, jak np. złego stanu zdrowia, troski o zdrowie rodziny, sytuacji materialnej, czy pełnionej roli społecznej (matka, ojciec, nauczyciel itp.).

Krok trzeci – Przeprowadź ocenę (Assess) – polega na zidentyfikowaniu przez lekarza gotowości pacjenta do podjęcia próby zerwania z nałogiem14,16. Lekarz powinien zapytać o chęć zaprzestania palenia w najbliższym czasie i – jeśli pacjent wyraża taką wolę – zaproponować mu swoje wsparcie. W przypadku zdecydowanego odrzucenia przez pacjenta próby zerwania z nałogiem, lekarz powinien zastosować interwencję motywacyjną. Jeśli pacjent należy do grupy specjalnej (np. nastolatek, kobieta w ciąży), należy rozważyć dostarczenie mu dodatkowych informacji14.

Krok czwarty – Pomóż (Assist) – polega na pomocy pacjentowi w wyborze właściwej terapii odwykowej15. Najlepszą metodą jest doradzenie bezzwłocznego rzucenia palenia, przekazanie materiałów edukacyjnych, poświęcenie dodatkowego czasu na rozmowę o metodach walki z nałogiem, przekonanie o korzyściach wynikających ze zdrowotnych, społecznych i ekonomicznych skutków zerwania z nałogiem, poinformowanie o sposobach radzenia sobie z objawami zespołu odstawienia, zaproponowanie farmakoterapii oraz – jeśli konieczna jest pomoc specjalistyczna – skierowanie do Przychodni Przeciwtytoniowej, Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym lub na kurs odwykowy. Według AMA, konkretnym wsparciem na tym etapie może być pomoc w przygotowaniu planu zaprzestania palenia (ustalenie daty oraz poinformowanie o tym fakcie rodziny, przyjaciół i współpracowników z prośbą o zrozumienie i wsparcie), a w okresie po zaprzestaniu – praktyczne poradnictwo służące rozwiązywaniu problemów wynikających z abstynencji14. Istotne zagadnienia, to: analiza poprzednich prób walki z nałogiem (identyfikacja czynników pomocnych oraz destrukcyjnych), przedyskutowanie sposobu radzenia sobie z czynnikami wyzwalającymi palenie, ograniczenie lub zaniechanie spożycia alkoholu (mogącego przyczynić się do powrotu do palenia) oraz wypracowanie relacji z innymi palącymi domownikami (pacjent powinien przekonać ich do współnej walki z nałogiem lub do niepalenia w jego obecności).

Krok piąty – Powtarzaj (Arrange) – ma przypominać lekarzowi, aby przy każdej kolejnej wizycie pytał pacjenta o jego stosunek do palenia papierosów15. Jeśli pacjent wrócił do nałogu, należy jeszcze raz wyjaśnić mu, jak ważne jest zaprzestanie palenia dla jego zdrowia, omówić z nim przyczyny nawrotu i doradzić, aby jak najszybciej podjął kolejną próbę zaprzestania palenia, gdyż zwiększająca się liczba takich prób powinna zwiększyć szansę sukcesu. Ponadto AMA zaleca na tym etapie zaaranżowanie planu systematycznych kontaktów z pacjentem (monitorowania) zarówno osobiście, jak i przez telefon14. Następne spotkanie jest zalecane w pierwszym tygodniu po zaprzestaniu palenia, drugie – w okresie pierwszego miesiąca, kolejne zaś – zgodnie z wyznaczonym planem monitorowania. Podczas pierwszego spotkania istotne jest pogratulowanie pacjentowi sukcesu, jakim jest zaprzestanie palenia17. Na podstawie metaanalizy 31 randomizowanych badań kliniczno kontrolnych, obejmujących łącznie ponad 26 000 palących tytoń – pacjentów opieki podstawowej, oddziałów szpitalnych, klinik prywatnych oraz przemysłowej służby zdrowia – obliczono iloraz szans OR (odds ratio) dla różnych metod walki z nałogiem nikotynizmu. Dla MIA OR wynosi 1,69 (95% CI 1,45–1,98). Z metaanalizy tej wynika istotnie większa skuteczność MIA w stosunku do samopomocy (OR = 1,23; 95% CI 1,02–1,49) oraz interwencji behawioralnej i psychologicznej (OR = 1,55; 95% CI 1,27–1,90), porównywalna ze skutecznością nikotynowej terapii zastępczej (OR = 1,71; 95% CI 1,60–1,83), ustępująca jedynie metodom farmakologicznym (bupropion – OR = 2,73; 95% CI 1,90–3,94; czy nortryptylina – OR = 2,83; 95% CI 1,59–5,03)18.

Istnieje silna relacja typu „dawka–odpowiedź” pomiędzy intensywnością porady antytytoniowej a jej efektywnością14. MIA może odgrywać kluczową rolę, jako forma terapii antytytoniowej (szczególnie cenna jest dla lekarzy rodzinnych ze względu na szeroki przekrój pacjentów). Nawet interwencje 3 minutowe mogą zwiększyć istotnie odsetek abstynentów14. Metodę tę można zaoferować wybranym populacjom, np. młodzieży, kobietom w ciąży, palącym osobom w starszym wieku, mniejszościom etnicznym. Lancaster i wsp. podają, że MIA podejmowana przez lekarzy rodzinnych powoduje, iż po roku 2–3% pacjentów palących rzuca ten nałóg19. Interwencja powinna być dostosowana do trzech typów pacjentów: aktualnych palaczy chcących rzucić nałóg, aktualnych palaczy niemających zamiaru rzucić palenia oraz byłych palaczy, którzy niedawno rzucili palenie19. Zastosowanie standardowych testów, jak np. test CAGE (C – control, A – annoyed, G – guilty, E – eye opener) dla palaczy, „test czterech C” (compulsion, control, cutting down, consequences) czy test Fagerströma umożliwia ustalenie jednakowych kryteriów oceny stanu uzależnienia pacjenta od nikotyny20. W leczeniu uzależnienia od nikotyny stosuje się metody terapii grupowej, behawioralnej, farmakoŹlogiczne lub skojarzone4.

Terapia grupowa opiera się na wsparciu udzielanym przez inne osoby znajdujące się w podobnej sytuacji. Metody behawioralne można określić mianem poszerzonej samokontroli. Na przykład rytuał trzymania bądź zapalania papierosa wzmacnia uzależnienie i utrudnia jego zwalczenie. Natomiast zmiana tego rytuału lub stworzenie nowego, atrakcyjnego i niezwiązanego z paleniem papierosów – ułatwia walkę z nałogiem21,22. W leczeniu farmakologicznym najczęściej stosuje się leki ziołowe, nikotynową terapię zastępczą (NTZ) i leki działające ośrodkowo4.

Przykładem leku ziołowego stosowanego w terapii antytytoniowej jest cytyzyna. Substancję czynną leku stanowi alkaloid cytyzyna, wywierający działanie na receptory N cholinergiczne (nikotynowe), który jest częściowym agonistą23. Ma działanie podobne do nikotyny, ale słabsze, dzięki czemu łagodzi objawy zespołu abstynencyjnego od nikotyny. Cytyzyna wchłania się z leku, „konkurując” z nikotyną o te same receptory i stopniowo wypiera ją, co jest wynikiem większego powinowactwa cytyzyny do tych receptorów. NTZ polega na utrzymaniu stałego stężenia nikotyny w surowicy krwi poprzez podawanie jej drogą mniej niebezpieczną dla zdrowia. Umożliwia to wyeliminowanie silnych objawów zespołu abstynencyjnego i ułatwia pacjentowi zmianę stylu życia. Stosuje się następujące formy NTZ: plastry przezskórne, gumy do żucia, inhalatory nikotynowe oraz tabletki do ssania lub podjęzykowe zawierające nikotynę24.

Lekami działającymi ośrodkowo, wykorzystywanymi w leczeniu antytytoniowym, są najczęściej wareniklina i bupropion. Wareniklina jest częściowym agonistą receptora nikotynowego ?4ß225. Wiąże się z receptorami nikotynowymi w mózgu pacjenta i działa na nie dwoma sposobami: częściowo pobudza receptory nikotynowe do uwalniania dopaminy w mózgu, przez co przyczynia się do zmniejszenia głodu nikotynowego i nieprzyjemnych objawów zespołu abstynencyjnego od nikotyny (działanie agonistyczne) oraz (ze względu na wyższe niż nikotyna powinowactwo do receptora ?4ß2) blokuje wiązanie z nimi nikotyny, przez co – w przypadku zapalenia papierosa – osłabia przyjemność związaną z paleniem (działanie antagonistyczne).

Chlorowodorek bupropionu jest inhibitorem zwrotnego wychwytu dopaminy i noradrenaliny oraz – w niewielkim stopniu – serotoniny26. Przyjmuje się, że jego działanie polega na normalizowaniu pracy ośrodków mózgowych, których funkcjonowanie zostało zakłócone przez działanie nikotyny. Istotnym elementem jego działania jest to, że nie tylko łagodzi objawy zespołu abstynencyjnego od nikotyny, ale również osłabia psychiczną potrzebę sięgnięcia po papierosa. Poprzez zwiększanie stężenia dopaminy i norepinefryny w mózgu prowadzi do poprawy samopoczucia i odczuwania przyjemności. Jest nie tylko efektywnym narzędziem pozwalającym na rzucenie palenia, ale wydaje się także zapobiegać nawrotom.

Wymienione metody zwiększają szansę na sukces w rzuceniu palenia 2–3 krotnie w porównaniu z placebo22. Należy jeszcze dodać, że obecnie trwają intensywne badania kliniczne nad szczepionką antynikotynową.

Podsumowanie

Polscy lekarze rodzinni są przygotowani do postępowania z pacjentami palącymi papierosy. Począwszy od 2000 roku Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, we współpracy z Centrum Onkologii, prowadzi kursy z zakresu MIA dla lekarzy rodzinnych w całym kraju. W szkoleniu podkreśla się korzystną sytuację lekarza rodzinnego w porównaniu z innymi specjalistami, w działaniach podejmowanych na rzecz profilaktyki chorób i edukacji zdrowotnej, w tym również w zakresie identyfikowania pacjentów z nałogiem nikotynizmu i pomagania im w jego zwalczaniu. Lekarz rodzinny ma bowiem wyjątkową okazję podejmowania działań z zakresu profilaktyki podstawowej i pierwotnej wobec podopiecznych ze swojej listy, w odróżnieniu od specjalisty, np. kardiologa, czy pneumonologa, do których pacjenci zgłaszają się zwykle już z objawami chorób, w tym również odtytoniowych.

Inną inicjatywą Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce było wydanie podręcznika metodycznego dla nauczycieli lekarzy rodzinnych pt. Zagadnienia profilaktyki i promocji zdrowia, w którym jeden z rozdziałów poświęcony jest paleniu papierosów, a autorami są praktykujący lekarze rodzinni5. W 2008 r. Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce wydało wytyczne Zasady interwencji antytytoniowej4. Do walki z nałogiem nikotynizmu polscy lekarze rodzinni włączają się także instytucjonalnie – w 2003 roku Rada Profilaktyki i Promocji Zdrowia Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce przyjęła Stanowisko w Zakresie Palenia Tytoniu, tematowi walki z nikotynizmem poświęcona była I Jesienna Szkoła Profilaktyki i Promocji Zdrowia dla Lekarzy Rodzinnych w 2002 roku, a także kilka sesji warsztatowych podczas Kongresów Medycyny Rodzinnej9.

Piśmiennictwo

1. Peto R., Lopez A.D., Boreham J. i wsp.: Mortality from smoking in developed countries 1950–2000. Oxford University Press. Oxford 1994.

2. IRC Monographs on the evaluation of the caecinogenic risk of chemical to humans. Lyon: 1985.

3. Bartkowiak Z.: Palenie tytoniu – rys historyczny. [W:] Tytoń a zdrowie. Preisler E. (red.). Poznań, 1991.

4. Zasady interwencji antytytoniowej. Wytyczne Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce. AKTIS: Łódź, 2008.

5. Mierzecki A., Godycki Ćwirko M. (red.): Zagadnienia profilaktyki i promocji zdrowia. Podręcznik metodyczny dla nauczycieli lekarzy rodzinnych. AKTIS: Łódź, 2000.

6. Łuczak J.R.: Karta Lekarzy Rodzinnych. Lek. Rodz. 1999; 1: 6–7.

7. Polakowska M., Piotrowski W., Tykarski A. i wsp.: Nałóg palenia tytoniu w populacji polskiej. Wyniki programu WOBASZ. Kardiol. Pol. 2005; 63; 6(Supl.4): S626–S631.

8. Zatoński W. (przew. Grupy Roboczej): Konsensus dotyczący rozpoznawania i leczenia zespołu uzależnienia od tytoniu. Med Prakt [online]. 2006 (Wyd. specjalne 7). Dostępny w Internecie: http://www.promocjazdrowia.pl/nowastrona/konsensus.pdf

8. Stanowisko w Zakresie Palenia Tytoniu. Rada Profilaktyki i Promocji Zdrowia Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce: Łódź, 2003.

9. Zatoński W.: Leczenie zespołu uzależnienia od tytoniu jest obowiązkiem lekarza. Medipress 2000; 7(Sup): 3–5.

10. Tobacco Advisory Group: Nicotine Addiction in Britain. Royal College of Physicians: London, 2000.

11. Raw M., McNeill A., West R.: Smoking cessation: evidence based recommendations for the healthcare system. BMJ 1999; 318: 182–185.

12. Mierzecki A., Gąsiorowski J., Pilawska H.: Family doctor and health promotion – Polish experience and perspectives. Eur. J. Gen. Pract. 2000; 6: 57–61.

13. A clinical practice guideline for treating tobacco use and dependence (A US Public Health Service Report). JAMA 2000; 283: 3244–3254.

14. First WHO European Recommendations on the Treatment of Tobacco Dependence. WHO: Copenhagen, 2001 [wersja w formie elektronicznej].

15. Zwar N.: Smoking cessation. What works? Australian Family Physician 2008; 37: 10–14.

16. Okuyemi K.S., Nollen N.L., Ahluwalia J.S.: Interventions to facilitate smoking cessation. Am. Fam. Physician. 2006; 74: 262–271.

17. Lancaster T. i wsp.: Effectiveness of interventions to help people stop smoking: findings from the Cochrane Library. BMJ 2000; 321: 355–358.

18. Lancaster T., Stead L.F.: Physician advice for smoking cessation. Cochrane Database of Systematic Reviews 2004; 4; Art. No.: CD000165.

19. Rustin T.A.: Assessing nicotine dependence. Am. Fam. Physician 2000; 62: 579–584.

20. Frishman W.: Smoking cessation pharmacotherapy. Ther. Adv. Cardiovasc. Dis. 2009; 2.

21. Henningfield J.E., Shiffman S., Ferguson S.G. i wsp.: Tobacco dependence and withdrawal: science base, challenges and opportunities for pharmacotherapy. Pharmacol. Ther. 2009; 123: 1–16.

22. Tutka P., Mróz K., Zatoński W.: Cytyzyna – renesans znanego alkaloidu: aspekty farmakologiczne zastosowania w leczeniu uzależnienia od nikotyny. Farmakoter. Psychiatr. Neurol. 2006; 1: 33–39.

23. Hughes J.R., Goldstein M.G., Hurt R.D. i wsp.: Recent advances in the pharmacotherapy of smoking. JAMA 1999; 281: 72–76.

24. Jorenby D.E., Taylor Hays J., Rigotti N.A. i wsp.: Efficacy of varenicline, an alpha4beta2 nicotinic acetylcholine receptor partial agonist, vs placebo or sustained release bupropion for smoking cessation. JAMA 2006; 296: 56–63.

25. Swan G.E., McAfee T., Curry S.J. i wsp.: Effectiveness of bupropion sustained release for smoking cessation in a health care setting: a ramdomized trial. Arch. Intern. Med. 2003; 163: 2337–2344.

26. Kusma B., Mache S., Deissenrieder F. i wsp.: Current and future medical drugs for smoking cessation. Laryngorhinootologie 2009; 88: 410–419; quiz 420–422.

Palenie papierosów – profilaktyka i leczenie w praktyce lekarza rodzinnegoOcena:

Aktualności

  • 30-40% polskich gimnazjalistów w wieku 15 lat upija się
    Bardzo niewielka grupa polskich gimnazjalistów w wieku 15 lat nie pije alkoholu, a 30-40% upija się - powiedział prof. Marcin Wojnar, kierownik Katedry i Kliniki Psychiatrycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
  • Praca fizyczna jako terapia antynarkotykowa
    Kadry merytoryczne nie wykazują zainteresowania modernizacją metod terapeutycznych, skróceniem czasu terapii czy dyskusją o problematyce lecznictwa - oskarża Jacek Charmast, koordynator programu Biura Rzecznika Praw Osób Uzależnionych.
  • Dopalaczy nadal nie wolno lekceważyć
    W zeszłym roku na oddział toksykologiczny Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi trafiło 130 pacjentów po zażyciu dopalaczy, w pierwszym półroczu 2013 roku - już 120.

Wywiady

  • Najgroźniejsze dla zdrowia są mieszanki dopalaczy
    Najgroźniejsze dla zdrowia są preparaty zawierające mieszanki dopalaczy oraz nowe substancje psychostymulujące o niezbadanym jeszcze działaniu – przestrzega farmakolog prof. Krystyna Gołembiowska z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie.
  • Wstrząsające statystyki
    "Co roku przedwczesna śmierć około 70 tys. Polek i Polaków to skutek palenia. To jakby z mapy Polski zniknęło miasto wielkości Suwałk" - rozmowa z Prof. Witoldem Zatońskim z Centrum Onkologii w Warszawie.
  • Nadużywanie internetu to realny problem zdrowotny
    Problem powstaje, kiedy z sieci korzysta się bezproduktywnie - mówi dr Kimberley Young, psycholog i szef Centrum leczenia Uzależnienia od Internetu, autorka wielu książek. Jej zdaniem uzależnienie od internetu stało się poważnym zagrożeniem na całym świecie.