Korzystając ze stron oraz aplikacji mobilnych Medycyny Praktycznej, wyrażasz zgodę na używanie cookies zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki oraz zgodnie z polityką Medycyny Praktycznej dotyczącą plików cookies.
Jestem lekarzem Jestem pacjentem

Bierne i aktywne palenie upośledza biologiczną aktywność śródbłonkowych komórek macierzystych w naprawie funkcji śródbłonka

Bierne i aktywne palenie upośledza biologiczną aktywność śródbłonkowych komórek macierzystych w naprawie funkcji śródbłonka
30.07.2012
prof. dr hab. farm. Marek Naruszewicz

W świetle obecnej wiedzy progresja miażdżycy może być znacząco hamowana przez fizjologiczny proces reendoteliazacji i neowaskularyzacji z udziałem śródbłonkowych komórek macierzystych (EPC) pochodzących ze szpiku. Wiadomo bowiem, że nawet 25% komórek śródbłonka jest odtwarzanych w wyniku mobilizacji i migracji EPC. Bodźcem, który powoduje rekrutację EPC z komórek zrębu, jest dysfunkcja śródbłonka i jego stan zapalny, powodujący zwiększone wydzielanie czynników wzrostu, chemokin i cytokin. Do regeneracji uszkodzonego czynnikami ryzyka śródbłonka istotny jest także proces tzw. zagnieżdżania i różnicowania EPC w ścianie naczynia. Jest on zależny od zdolności EPC do adhezji oraz aktywności proliferacyjnej, która może podlegać zmianom pod wpływem różnych bodźców. Szczególną rolę odgrywają tu substancje nasilające stres oksydacyjny, któremu towarzyszy zwiększenie produkcji rodników tlenowych (ROS) upośledzających aktywność syntazy tlenku azotu i produkcję NO w EPC. Wprawdzie EPC posiadają silną ekspresję mitochondrialnej dysmutazy ponadtlenkowej, ale w stanach przewlekłego stresu oksydacyjnego wywołanego paleniem tyto-niu, nadciśnieniem tętniczym i cukrzycą aktywność tego enzymu może być niewystarczająca. Dodatkowo w przypadkach występowania tych czynników ryzyka mamy do czynienia z generowaniem na poziomie ściany naczynia znaczących ilości utlenionych LDL (ox LDL), które posiadają właściwości cytotoksyczne.

W związku z silnym powiązaniem pomiędzy biernym i aktywnym paleniem tytoniu a dysfunkcją śródbłonka naczyniowego i progresją miażdżycy powstaje pytanie, jak palenie tytoniu może wpływać na liczbę i funkcję EPC.

Badania na ten temat są ograniczone ze względu na ich trudną metodykę, jednak wyniki są jednoznaczne. Grupa kierowana przez Alaina Rivard z Montrealu stwierdziła, że liczba EPC u zdrowych osób palących (>20 papierosów dziennie przez co najmniej rok) jest średnio zmniejszona o 50% w porównaniu z grupą kontrolną w tym samym wieku1. Jednocześnie potwierdzono, że EPC osób palących mają znamiennie mniejszą zdolność do adhezji od hodowanych in vitro komórek śródbłonka. Również aktywność proliferacyjna EPC oceniana przy ich udziale w tworzeniu nowych naczyń była zredukowana średnio o 38%. Autorzy pracy wykazali także, że funkcjonalnym zmianom w obrębie EPC u osób palących towarzyszy zwiększenie produkcji ROS i zmniejszenie wydzielenia NO w tych komórkach.

Ta ostatnia obserwacja jest istotna ze względu na fakt, że NO jest niezbędnym elementem w aktywności migracyjnej EPC, a także koreluje ze zmniejszoną ekspresją receptora dla czynnika wzrostu w tych komórkach. Opisane tu badania kanadyjskie potwierdzają wcześniejsze obserwacje pochodzące z Japonii, w których Kondo i wsp. wykazali, że zaprzestanie palenia papierosów powoduje gwałtowny wzrost EPC w krążeniu2. Jednocześnie stwierdzono, że u osób palących więcej niż 1 paczkę dziennie wzrost EPC był zdecydowanie mniejszy niż u tych, którzy palili w sposób ograniczony. Świadczy to, iż powrót do stanu fizjoŹlogicznego w aktywności EPC u osób przewlekle palących wymaga dłuższego czasu.

Na liczbę i funkcję EPC w krążeniu może wpływać nie tylko 4000 związków, które powstają w wyniku spalania tytoniu, ale także podwyższone stężenie homocysteiny we krwi, które występuje z reguły u osób palących.

W podsumowaniu należy stwierdzić, że palenie tytoniu, które w Polsce nieustannie zajmuje czołowe miejsce wśród czynników ryzyka, ma znacznie szerszy wpływ na progresję miażdżycy niż dotąd przypuszczaliśmy, ponieważ upośledza także regenerację uszkodzonego śródbłonka. Istotnym elementem zmniejszenia negatywnego wpływu aktywnego i biernego palenia w środowiskach, które nie poddają się akcji edukacyjnej, jest wzbogacenie ich diety w naturalne antyoksydanty pochodzące z warzyw i owoców. Potwierdzają to nasze badania, w których wykazaliśmy pozytywny wpływ flawonoidów z aronii na aktywność biologiczną EPC poddanych działaniu ox LDL.

Piśmiennictwo

1. Naruszewicz M. (red.): Kardiologia zapobiegawcza II. eMKa, Warszawa 2007.

2. Kondo T., Hayashi M., Takeshita K. i wsp.: Smoking cessation rapidly increases circulating progenitor cells in peripheral blood in chronic smokers. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 2004; 24: 1442–1447.

Bierne i aktywne palenie upośledza biologiczną aktywność śródbłonkowych komórek macierzystych w naprawie funkcji śródbłonka

Aktualności

  • 30-40% polskich gimnazjalistów w wieku 15 lat upija się
    Bardzo niewielka grupa polskich gimnazjalistów w wieku 15 lat nie pije alkoholu, a 30-40% upija się - powiedział prof. Marcin Wojnar, kierownik Katedry i Kliniki Psychiatrycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
  • Praca fizyczna jako terapia antynarkotykowa
    Kadry merytoryczne nie wykazują zainteresowania modernizacją metod terapeutycznych, skróceniem czasu terapii czy dyskusją o problematyce lecznictwa - oskarża Jacek Charmast, koordynator programu Biura Rzecznika Praw Osób Uzależnionych.
  • Dopalaczy nadal nie wolno lekceważyć
    W zeszłym roku na oddział toksykologiczny Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi trafiło 130 pacjentów po zażyciu dopalaczy, w pierwszym półroczu 2013 roku - już 120.

Wywiady

  • Najgroźniejsze dla zdrowia są mieszanki dopalaczy
    Najgroźniejsze dla zdrowia są preparaty zawierające mieszanki dopalaczy oraz nowe substancje psychostymulujące o niezbadanym jeszcze działaniu – przestrzega farmakolog prof. Krystyna Gołembiowska z Instytutu Farmakologii PAN w Krakowie.
  • Wstrząsające statystyki
    "Co roku przedwczesna śmierć około 70 tys. Polek i Polaków to skutek palenia. To jakby z mapy Polski zniknęło miasto wielkości Suwałk" - rozmowa z Prof. Witoldem Zatońskim z Centrum Onkologii w Warszawie.
  • Nadużywanie internetu to realny problem zdrowotny
    Problem powstaje, kiedy z sieci korzysta się bezproduktywnie - mówi dr Kimberley Young, psycholog i szef Centrum leczenia Uzależnienia od Internetu, autorka wielu książek. Jej zdaniem uzależnienie od internetu stało się poważnym zagrożeniem na całym świecie.